Samenvatting
Het boek bestaat uit 3 delen:
Intermezzo (1963)
Het eerste deel gaat over de hoofdpersoon Inni Wintrop, het speelt zich af in Amsterdam. Hij leeft van geërfd geld, handelt af en toe in schilderijen, schrijft de horoscoop in het Parool en volgt de beurs op de voet. Acht jaar geleden heeft hij zijn vrouw, Zita, ontmoet tijdens een fototentoonstelling. Ondanks het feit dat Inni erg veel van haar houdt, gaat hij regelmatig met andere vrouwen naar bed. Zita raakt zwanger, maar ze laat het weghalen, omdat Inni niet kan tegen verandering. Vanaf dat moment groeien ze eigenlijk uit elkaar. In 1963 leert Zita een Italiaan kennen, die een foto van haar maakte voor het blad Taboe. Zita blijft nog een tijdje bij Inni, omdat ze zijn angst voor chaos kent. Maar op een dag in november troggelt ze Inni f 5000,- af tijdens het vrijen, en vertrekt met haar minnaar naar Italië. Inni probeert zelfmoord te plegen zoals hij dat in de horoscoop voor de Leeuw, zijn sterrenbeeld, heeft voorspeld, maar het mislukt.
Arnold Taads (1953)
In dit deel, 10 jaar eerder, speelt het verhaal zich af in Hilversum. Inni woont op kamers in een groot koloniaal huis. In de lente van 1953 komt zijn tante Thérèse op bezoek, die hem mee neemt naar Arnold Taads, haar vroegere minnaar. Arnold Taads is een aparte, eenzame man die volgens een strak tijdsschema leeft en daar nooit vanaf wijkt, behalve als hij een keer per jaar op vakantie naar de Alpen gaat om te skiën. In Taads' huis heerst een orde die angstaanjagend is. Tijd is voor Arnold Taads de vader van alle dingen: tante Thérèse en Inni mogen pas om 4 uur binnenkomen; om 5 uur wordt tante Thérèse weggestuurd en tot kwart voor 6 leest Taads. Tot 7 uur wordt er gewandeld met de hond, waarbij Taads over het skiën vertelt, over zijn haat jegens de wereld, over zijn afvallen van het geloof en over Sartre's existentialisme. Tot kwart over 7 wordt de goulash opgewarmd (Taads kookt 1 keer in de week acht porties; een voor elke dag en een voor als er een gast komt). Tot half 8 wordt er gegeten, en om kwart voor acht wordt de vierde sigaret gerookt. Daarna vertelt Taads over de Wintrops, die volgens hem twee kwalen hadden: ze kenden geen grenzen, en ze weigerden te lijden. Een paar dagen daarna gaan Arnold Taads en Inni een weekend op bezoek bij tante Thérèse. Taads zou regelen dat tante Thérèse Inni voortaan geld zou geven, zodat hij niet meer naar kantoor hoefde. De overvloedige Brabantse koffietafel wordt een flop, het diner 's avonds een ware catastrofe. Behalve Inni, Arnold Taads en tante Thérèse waren ook de oom en monseigneur Terruwe, geheim kamerheer van de Paus, aanwezig. Er ontwikkelde zich een discussie over de Kerk en God. Terruwe sprak volgens de dogmatiek van de Kerk, Taads noemde zich collega van al het bestaande. De discussie liep uit op een huilbui van tante Thérèse en een valpartij van de oom, nadat hij Taads een kaakslag had willen toedienen die onderschept werd door Terruwe. Dit deel eindigt met dat Inni bericht krijgt van Taads dat zijn hond is overleden en een maand later krijgt Inni bericht dat Taads zelf is overleden. Doodgevroren in de bergen, zoals Taads al eens had beschreven aan Inni.
Philips Taads (1973)
Inni is nu veertig jaar. Na Zita heeft hij een verhouding met een actrice gehad, maar nu woont hij alleen. Als hij op een dag met een schilderij naar een kunsthandelaar gaat, ontmoet hij Philip Taads, die voor de etalage naar een raku-kom staat te kijken. Japanners kopen de kom voor Philips neus weg. Inni gaat met Philip mee naar zijn kamer, die wit en kaal is. Philip vertelde dat hij een droom heeft: hij wil zichzelf verlossen. Hij doet daarom aan yoga en is bijzonder geïnteresseerd in oosterse ceremonies en oosterse theekommen. Het benauwt Inni allemaal, hij wil niet met lijden geconfronteerd worden. Toch bezoekt hij Philip Taads in de volgende jaren regelmatig. Vijf jaar later belt de kunsthandelaar Inni op met de mededeling dat hij een klassieke raku-kom op de kop heeft getikt. Philip Taads zal komen kijken. Philip koopt de kom, voor een erg groot, niet genoemd, bedrag, en nodigt de kunsthandelaar en Inni een tijdje later uit voor een theeceremonie. Philips' kamer heeft kleine veranderingen ondergaan. Er hangt nu een rol met gekalligrafeerde tekens, die Inni doet denken aan een skiër die in razende vaart een helling afdaalt. Philip voert in een volkomen stilte allerlei handelingen uit die tot de theeceremonie behoren, "een lang bochtig traject rituele hindernissen". Na uit de kom gedronken te hebben, laat Philip Taads hen uit zonder iets te zeggen. Drie weken later wordt Inni opgebeld door de hospita van Philip. Samen met de kunsthandelaar gaat hij naar Taads kamer. Daar ligt de raku-kom in scherven op de grond. Een paar dagen later blijkt dat Philip Taads zich verdronken heeft. [1]
Verwachtingen
Ik ben dit boek gaan lezen, omdat ik nog 1 boek op mijn lijst wilde. Ik heb vervolgens op lezenvoordelijst.nl gezocht, een lijstje gemaakt van de boeken die me leuk leken. Uiteindelijk had ik de boeken Rituelen en Op weg naar het eind (Gerard Reve) over, echter was deze laatste niet beschikbaar in de bibliotheek en heb ik daarom gekozen voor Rituelen. Mijn verwachtingen waren dat Inni iemand was die echt uitgesproken rituelen had, dus standaard elke dag een schema af zou werken. Een beetje zoals Arnold Taads doet. Verder had ik verwacht dat het niveau van het boek erg hoog zou zijn en dat er veel achterliggende gedachtes in het boek zouden zitten, die niet zo snel zichtbaar worden.
Motieven en thema
Het thema van dit boek is, zoals de titel al aangeeft, rituelen. Dit betreft zowel Inni, als beide Taadsen. Inni gaat vaak met (andere) vrouwen naar bed, het is iets wat hij praktisch moet doen en het voelt dan ook als een ritueel dat moet worden uitgevoerd. Voor Arnold Taads is het ritueel duidelijk, elke dag, elk uur en elke minuut verloopt volgens een vast schema, verder heeft hij ook in het existentialisme zijn heil gevonden. Voor Philip Taads zijn het de Oosterse rituelen, de theeceremonie, maar ook het verlangen naar harmonie, en dat is er pas als de wereld én hij zijn afgeschaft.
Daarnaast zijn de motieven van het verhaal:
- Eenzaamheid: Inni, Arnold en Philip zijn alle drie redelijk eenzaam. Ze leven met weinig sociale contacten.
- Tijd: Voor Arnold Taads is tijd juist de structuur in zijn leven en een van de belangrijkste dingen, maar voor Philip is de tijd juist onbelangrijk.
- Geloof: Er worden meerdere malen vergelijkingen met de godsdienst gelegd, en ook vaak verwezen naar godsdiensten. Ook gaat het in dit boek om de tijd dat de ontkerkelijking in gang kwam en men is in dit boek eigenlijk opzoek naar een vervanging daarvoor.
- Duiven: In het 3e deel komen er drie duiven voor.
- Zelfmoord: Philip pleegt zelfmoord, Inni probeert zelfmoord te plegen, Arnold heeft hoogstwaarschijnlijk zelfmoord gepleegd. Tante Therese pleegt zelfmoord.
- Chaos: In dit boek proberen alle drie de personages een leven te leiden in de chaos van het bestaan.
- Verleden: Het tweede deel van het boek gaat terug naar het verleden, vergeleken bij het eerste deel. Verder verwijst het 3e deel ook weer naar het verleden, omdat Philip de zoon is van Arnold. Verder zijn er regelmatig dingen uit het verleden die de personages nog steeds moeten mee dragen in het leven.
- Gebrek aan ouders: Inni is opgegroeid zonder vader, Arnold is de vader van Philip, maar hij heeft nooit contact met hem gehad.
Beoordeling
Ik vond het boek een bijzonder boek om te lezen, omdat het thema heel anders is dan de andere boeken die ik tot zover had gelezen. Ik vond de schrijfstijl niet heel makkelijk, maar het was wel te doen. Wat ik vooral lastig vond waren de woorden die ik soms niet kende en de zinnen die erg lang waren. Een zin die ik erg lastig vond: '
Ik zeg, God moet zeer ik zijn en ik zeer God, zo verterend één dat deze hij en deze ik één is zijn, en in deze issigheid eeuwig bezig aan een en hetzelfde werk - maar zolang als deze hij en deze ik, dat is, God en de ziel niet één enkel hier en één enkel nu zijn kan de ik niet werken met of één zijn met de hij. ' (pag 165+166)
Hoewel ik veel termen in het boek niet kende, werden de echt lastige begrippen wel uitgelegd. Bijvoorbeeld het existentialisme, deze term kende ik niet, maar omdat Arnold Taads er zoveel over sprak, legde hij het ook gelijk uit.
Ik vond het vertelperspectief in het boek best wel leuk, het verhaal werd verteld vanuit een auctoriale verteller, echter liet hij niet vaak van zich horen. Af en toe was er een vooruitverwijzing:
Het was de eerste keer dat iemand aan Inni Wintrop exact alle details van zijn dood verteld had, al zou die pas jaren later plaatsvinden. (pag 77) Verder is alles verteld vanuit de beleving van Inni en dit zorgt ervoor dat ook zijn gedachtes vrij komen, waardoor je hem beter leert kennen.
Het verhaal speelt zich af in verschillende ruimtes, in het eerste deel in Amsterdam, vervolgens Hilversum, Doorn en Goirle en als laatste weer in Amsterdam. Daarnaast worden ook nog de ruimtes waarin de personages zich bevinden omschreven, dit draagt er veel bij aan de sfeer in het verhaal. Als voorbeeld het huis van Philip. Alles is wit en dit geeft een soort serene rust en regelmaat. Dit past ook precies bij het personage van Philip en dat wordt door zijn huis nogmaals benadrukt. Ook laat het op deze manier nog een keer het verband tussen vader en zoon zien, want Arnold heeft zijn huis ook perfect geordend (evenals zijn levensschema).
Eindoordeel
Het lukt me niet om een oordeelbalk in te voegen, op een schaal van 1 tot 10 geef ik dit boek een 7,8. Ik vond het een erg goed boek, omdat ik vind dat alle dingen en gebeurtenissen in het verhaal goed samenhangen. Aan alle kleine details is gedacht, qua sfeer, woordkeuze, vooruit verwijzing en symbolen. Als voorbeeld heb ik hierboven al de ruimte uitgelegd, en vind ik bijvoorbeeld de terugkoppeling naar de berg waar vanaf wordt geskied erg goed, omdat dit aangeeft dat het leven ook dichter bij het einde is.
Ze deden Inni denken aan een snelle skiër, bij zijn razende afdaling van een besneeuwde helling zijn vaart getekend. (pag 177).
Wat ik dus wat minder aan het boek vond, waren soms de erg lange zinnen, omdat ik het boek hierdoor af en toe niet goed begreep.
Qua verwachtingen had ik het deels verkeerd ingeschat. Inni had zijn leven niet ingericht met een vast schema van rituelen, maar had juist een chaotischer leven en bij hem was de erotiek een ritueel. Wel waren er in het boek meerdere achterliggende gedachtes te vinden. Op dit punt klopte mijn verwachting dus wel.
Bronnen
[1] (samenvatting)
http://www.scholieren.com/boekverslag/44282
http://www.samenvattingen.com/documenten/6484640/Rituelen+%3A+roman+Nooteboom%2C+Cees/?q=rituelen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Rituelen_(boek)