donderdag 11 juni 2015

Leesverslag De koperen tuin

Ik heb het boek De koperen tuin van Simon Vestdijk gelezen. Het boek werd voor het eerst uitgegeven in 1950 in 's Gravenhage bij Nijgh & Van Ditmar. Ik heb de twintigste druk gelezen dat in 1995 is uitgegeven. Het boek bestaat uit 276 pagina's en is een psychologische roman.

Samenvatting
Nol Rieske, de vijfjarige ik-figuur, ergert zich vaak aan de plagerijen van zijn drie jaar oudere broer Chris en hij heeft zich voorgenomen zijn broer nog eens de baas te worden. Nol's moeder is knap en muzikaal, veel mannen die geregeld over de vloer komen zijn van haar gecharmeerd. Op achtjarige leeftijd bezoekt Nol voor het eerst met zijn moeder de Tuin in het stadje W... (park met muziektent); hij luistert geboeid naar de muziek onder leiding van de dirigent Henri Cuperus en hij danst met zijn dochtertje Trix, dat dan twaalf jaar oud is. Na een mislukte uitvoering van 'Tannhauser' van Wagner krijgt Cuperus ontslag, maar hij houdt zijn koren en leerlingen. Nol ziet Trix af en toe in de stad.
 
 Na een tijdje krijgt Nol thuis pianoles van Cuperus. De lessen worden abrupt beëindigd na de weigering van Nols moeder op de avances van Cuperus in te gaan en hij het dienstmeisje zoent. Cuperus vereenzaamt en verarmt. Nol zamelt geld voor hem in en gaat les bij hem thuis nemen. Een enkele keer ontmoet hij Trix die bij een ongehuwde tante buiten W… is gaan wonen. Cuperus wordt gedeeltelijk gerehabiliteerd, maar de uitvoering van 'Carmen' (waarin ook Trix zingt) mislukt door een vechtpartij. Trix wordt op die avond door Vellinga verkracht. Als Nol haar later weer ontmoet, bekennen ze elkaar hun liefde, maar Trix verschijnt de volgende dag niet op hun afspraak (ze stuurt hem een brief). Cuperus, die veel drinkt, verloedert.
 
 Nol gaat medicijnen studeren. Hij hoort van zijn moeder dat Trix bij de Sociëteit in de Tuin werkt en een verhouding heeft met Vellinga. Ze beantwoordt Nols brieven niet. In de kerstvakantie gaat het gezin Rieske in de Sociëteit eten en  Nol praat daar even met Trix. Cuperus heeft delirium en sterft enkele dagen later.
Drie jaar later bezoekt Nol zijn zieke moeder, even hierna sterft ze. Hij ontmoet Trix die avond in de Sociëteit en bedrinkt zich. Nol vraagt haar later ten huwelijk, maar ze aarzelt vanwege haar gedrag in het verleden (de verhoudingen met Vellinga, Caspers, Stienstra en Dijkhuizen). Ze pleegt zelfmoord en laat een brief achter voor Nol. Nol voelt zich schuldig omdat hij niet bij haar gebleven is de vorige avond, terwijl ze dat had gevraagd. Hij praat met Caspers en licht Vellinga over Trix' dood in. Wanhopig gaat hij naar de Tuin.
 
Verwachtingen
Ik ben dit boek gaan lezen, omdat ik op internet aan het zoeken was naar boeken en een lijstje had gemaakt met verschillende boeken. Uiteindelijk besloot ik deze te lezen, omdat de korte beschrijving mij aansprak en het leesniveau 5 was (de andere boeken die ik had uitgezocht waren leesniveau 6). Ik ging eigenlijk redelijk open het boek in, omdat ik behalve de achterflap nog niks anders over het boek had gelezen. Ik verwachtte een soort liefdesverhaal.
 
Motieven en thema
Een van het belangrijkste motief is muziek. Zeker in het begin van het boek komt dit erg vaak naar voren. Het zorgt ervoor dat bepaalde gebeurtenissen in het boek ontstaan en geven min of meer een sfeer aan het boek. Muziek is een van de belangrijkste dingen in Nol's leven.
Naast muziek is ook de tuin een erg belangrijk motief. Het keert regelmatig terug in Nol's leven, omdat daar immers alles met Trix is ontstaan.
Drank heeft ook een terugkerende rol in het verhaal, Cuperus was immers drankverslaafd en aan het eind van het boek drinkt Nol steeds meer.
Ondergang, in meerdere vormen, is ook een motief. Letterlijk, namelijk Trix's moeder, Cuperus, Nol's moeder en Trix komen te overlijden. Echter ook andere zaken zoals de mislukte opera (Carmen) is een ondergang en de relatie tussen Nol en Trix.
Als laatste is haat of jaloezie een motief. Nol is redelijk vaak jaloers (op de minnaars van Trix) en haat zijn broer erg in het begin van het verhaal. Naast Nol heeft ook Trix een haat, in haar geval jegens haar tante.
Het thema is de (jeugd)liefde tussen Nol en Trix die gedoemd is om te mislukken. Nol is zeker in het begin nog te jong om te beseffen dat hij verliefd is en Trix voelt zich als een mindere tegenover Nol.
 
Beoordeling
De schrijfstijl vond ik in het begin van het boek meevallen, maar zo rond het begin van de voorbereidingen van de opera vond ik het erg lastig worden, zeker omdat ik niet bekend was met veel van de muzikale termen. Veel waren ook erg lang met ingewikkelde woorden die ik in het algemeen al niet kende. Cuperus sprak af en toe erg onduidelijk zonder zijn zinnen af te maken, waardoor ik weleens moeite had te begrijpen wat hij zei. Een voorbeeld van een lastig stuk is dit: Goed, - goed, - banale begeleiding, maar dat hoor je niet van het orkest, - maar dit bedoel ik allemaal niet; hier, vanaf de 9e maat, dat is het, moet je goed horen, dat is je reinste Wagner, - prachtig! - neen, tegen het slot is het weer afgelopen, toch óok verduiveld goed, dat es-as-f-akkoord, - maar ik bedoelde eigenlijk die contrapuntische geschiedenis even te voren, met die verdomd knappe imitaties,' - hij herhaalde de passage, langzamer, - 'dat is Tristan, dat is Parsifal, dat is alles wat je maar wil, - maar Bizet heeft daar nooit een noot van gehoord of gelezen; hij kan hoogstens iets uit de Lohengrin gehoord hebben; de Tannhäuser zéker... (pagina 100)
Het fijne was wel dat de lange zinnen (van deze lengte) veel werden afgewisseld met korte zinnen. Aan het begin en het eind van het boek vond ik het ook erg fijn lezen!

 
Het boek begint als Nol vijf jaar oud is en eindigt als hij 23 jaar oud is. De vertelde tijd is dus 18 jaar en de verteltijd 276 bladzijden. Het verhaal speelt zich af in de eerste helft van de 20e eeuw, want de telefoontelegram is in dit boek aan Nol geïntroduceerd als iets nieuws. Er staat echter nergens een datum of iets dergelijks aangegeven, dus de precieze tijd is onbekend. Het verhaal is chronologisch opgebouwd met tijdssprongen, -versnellingen en -vertragingen.
 Het boek is geschreven vanuit een ik-perspectief, vanuit Nol. Al zijn gedachtes en waarnemingen worden dus beschreven en daardoor weet de lezer veel over Nol, maar zijn de uitspraken over andere personages erg subjectief.
 
Eindoordeel
 Ik kan helaas niet vinden hoe ik een schuifbalk moet invoegen, maar op een schaal van 1 tot 10 geef ik het boek een 8,5. Ik vond het echt een heel erg mooi boek, met een verrassend einde. Ik vond de schrijfstijl, zoals eerder gezegd, soms erg lastig, maar over het algemeen kon ik het prima volgen. Ik vond het mooi om te lezen hoe Nol alles ervaart en ik kon me goed inleven in hem. Het boek, zeker met de zelfmoord van Trix, was over het algemeen wel erg zwaar. De hele sfeer in het boek had voor mijn idee toch iets grimmigs en leefde een beetje toe naar dat fatale einde. Toch vind ik dat heel erg knap en mooi. Zeker vlak voordat Nol erachter komt dat Trix zelfmoord had gepleegd vond ik het heel knap beschreven dat de lezer min of meer al wist dat er wat ging gebeuren, maar Nol nog steeds ontzettend naïef was: Trix is Vellinga achternagereisd, dacht ik; ik had bij haar moeten blijven, wij hadden onze voeten aan elkaar moeten ketenen, als boeven... Dit soort stukjes zijn de stukken waardoor ik ontzettend veel medelijden kreeg met Nol, omdat hij echt niet wist wat hem te wachten stond.
Mijn verwachtingen, voor zover ik ze had, zijn niet echt uitgekomen. Het boek is een liefdesverhaal, maar op een andere manier dan ik had verwacht. Ik heb absoluut geen spijt dat ik dit boek heb gelezen en ik zou het dan ook zeker aanraden aan anderen!
 
Bronnen

Geen opmerkingen:

Een reactie posten